Jumat, 06 Oktober 2023

Kaba Sutan Manangkérang (Bag.9)

 


Lorong ka Soetan Manangkérang, diam dirumah hampiëng jalan, di rumah mandé roebiah Reno Gadieng. Bakato Soetan Manangkérang : "Manolah mandé kanduang hambo, dangakan malah den katokan ; urang mangapó kölah itu, patang-patang babondong hilië, pagi-pagi babondong mudie'; buni aguang mandangui'-dangui', buni gandang batalun jadi." 

Bakatö mandé roebiah: "O na' kanduang Manangkérang, ko' itu nan ang tanyokan, urang bagalanggang garan kini, galanggang mamangkèh gomba' ana' rajo Kalamkaboei, mandényo poeti Andam Déwi." 

Mandanga kato nan ba' kian, tasirò' darah di dado, sumirò lalu kamuko. Barauari si Manangkérang, dudua' tamanuang hanyolai, sambië bapikie dalam hati; dapè' pikieran sakutiko, bakato inyo disanan : "Manolah mandé kanduang hambo, bari ijin hambo de' mandé, hambo na' pai kagalanggang, pai malihè' rami urang, sambie bajua-jua ayam." Manjawab mandé roebiah: joko' ba'itu nan ang minta', anto' kabuakan janyo hambo."

Barauari si Manangkérang, alah sahari duö hari, inyo nan hilie mudie' sajo, malihè' urang di galanggang; lah puèh mato mamandang kumbali pulang hanyolai. De' lamo bakalamoan na' pulo kagalanggang, bakató sanan mandé roebiah: "O na kanduang si Manangkérang, kò' kapai kagalanggang dangakan na' den katökan, pailah pai balimau, pai mandilah dahulu, salarui' salamo nangkö, balun panah ang balimau !" nankan katonyo mandé roebiah : limau didalam para' kito, pailah ambie' kini-kini." 

Barauari si Manangkérang, lalulah turun ka halaman, masua' kapara' mahambie' limau; di panje' limau nan tinggi, sabuah tida' nan dapè', habih di ambie' paja-paja. Barauari si Manangkérang naie' ka rumah hanyolai, batanyö mandé roebiah : "Manölah limau nan ang ambie'. Manjawab si Manangkérang : limau sabuah tida' dape', sabanya' jatuah sabanya' hilang, habih diambie' paja-paja" 

Bakato mandé roebiah, sambie mahimbau pado si Kambang : "Ambie' joh limau mandé acie' kau, habih palimau kalamhari!" Barauari si Kambang sanan, diambie' limau andé acie', limau purui' tujuah sarangkai, dibarikan pado Manangkérang. 

Barauari si Manangkérang, pai balimau hanyolai, lalu bajalan katapian; baru tibo inyo kasanan, mandi balimau hanyolai. De' lamo lambè' disanan, lah sudah inyo balimau, malimbaia' ikan di lubuak, balalah arau di laui'tan, mangile' lalu kasubarang. Urang baduo disubarang, nan surang mandikan ana', nan surang mahisi parian. De' mamandang si Manangkérang, tida' diaso ta' disangko, ana' batuka jö parian. 

Barauari si Manangkérang, taga' baranjua atèh tabieng, sambie bajamua-jamua diri. Bakato mandé roebiah : "Manolah Kambang O na' kanduang, pai joh lihe' urang tadi, mangapo tida' polulang juo; ko' lah mati garan perang itu" 

Barauari Si Kambang sanan, lah turun inyo kahalaman, bajalan lalu katapian, sasaat lamo dijalan, mamandang kiri jo kanan, alah mambangun hulamangiang, mangile' mangalimantang. Barauari garan disanan, babalie' si Kambang naie', sambie bakato pado mandé : "Lihè'lah di mandé hambo, alah mambangun hulamangiang. Barauari mandé roebiah turunlah inyo kahalaman, bajalan lalu katapian; si Kambang manurui' juo. Baru sampai inyo kasanan lah tampa' si Manangkérang; bakato mandé rochiah: O buyuang, si Manangkérang ! hilie kapakan karabaa, singgah kapakan mambali siriah; den patui'-patui' jo kalaka, sadiki' tida' basalisiah; buyuang tölah kito pulang, mangapo buyuang disiko ?" 

Barauari si Manangkérang, bajalan pulang hanyolai. Barauari mandé roebiah, dikambangkan lapie' haluih, tagantuang tirai langi'-langi'. Alah duduă' si Manangkérang, barauari mandé roebiah diambie'kan malah pakaian, pakaian urang nan hilang, ikö pakaian dunsana' ang. nan banamo Soetan Badoe Gomba'; kini ang malah kagantinyo !" nankan katonyo mandé roebiah. 

Bakato andé roebiah, bakato sambia baibarat: Batang padi ambie' kapupui', batang pinang ambie' kalanta'; urang mati alah moh hidui', urang nan hilang alah moh tampa." 

Bakato juo mandé roebiah; "O buyuang, si Manangkérang ! lihè' lah kö ayam maniangkö, ayam nan birieng sanggonani, ko taji lai sabarumbuang." 

Barauari si Manangkérang, namun samalam-malam itu, sadiki' tida' di tiduăkan, gilo mambantuă-bantuă taji, gilö marantang-rantang banang.

Bakato juo mandé roebiah: "Lórong dè' ayam kito nangkö, ayam nan birieng sanggonani, dangakan malah tuahnyo; kò' patah ayam nangko, usah ang rusuah disanan, ana' rajo batungke' mandah, kò' kanai pangka kapa'nyo, ana' rajo mangambang laia'; itu tuahnyö ayam kito." Barauari garan disanan, hari manjalang para' siang, ayam bakukua' manjagökan, murai bakicau hari siang. 

Sapanggalah matohari naie', alah sudah minum jö makan, lah lalu hale' jauah hampieng. Barauari si Manangkérang, bakato pado mandé roebiah : "Manōlah mandé kanduang hambo ! hambo bajalan kini-kini, samantaro hari balun tinggi, uranglah banyak nan pai"

De' lamo lambe' di jalan, lah tibo inyo di galanggang, di galanggang Soetan Nasoeha. Ayam tapaui' atèh balai, inyolah naie' kagalanggang, dudua' diayun kiro-kiro, dimakan siriah sakapoea, dipatie' ròkò' sabatang, galanggang sarang rami juo. Lah datang urang jauah hampiêng, lah tibo radjo Sonsong Haroeih, inyo panjamun di daratan, nan pambajau di laui'tan. Barauari radjo Sonsong Haroeih, dipandang dalam galanggang, salapèh urang ta' manyabuang, surang tida' nan bapadan, uranglah hiru birolu sajo, malihe' Soetan Manangkérang : radjö dimanökölah iko, Soetan dimanökölah iko,". 

Buni bisia' balasuih-lasuih, kò caca' mancabie' kain. Bakatö radjo Sonsong Haroeih : "Mano paradano manti ! apokoh sabab karanönyo, mungko ta' bapadan juo, mungkö tida' manyabuang juo, galanggangkoh nan karabah, balaikoh nan ka-usai, utangkoh ta' babaie ? mungkö cabuäh didalam balai " 

Manjawab paradano manti : "Ko' itu radjó tanyokan, tida' galanggang nan kausai, kamilah héran de' malihè', Soetan dimanökölah itu, radjo dimanökölah itu, laranglah rajo ka bandingnyo, laranglah poeti kajudunyo; itumah dudua' atèh balai " 

Mandanga kato nan ba' kian, bakato rajo Sonsong Haroeih, bakato sambie baibarat : "Kò èndah bungö ambacang, saliri' bungö ditulo'; kò' endah rajo nan datang, balun tahimpi' rajó siko" 

Manyahui'i Soetan Manangkérang : "Kini ba'itulah dè' guru, kito lah samo-samo èndah, bario-iö malah kito, hambo nan datang dari jauah, bapadan malah kitö kini-kini, na' tantu alah manangnyo." 

Bakato radjo Sonsong Haroeih : "Salamo hambo disiko, ikö baru ditanyói urang, joko' ba'itolu kato Soetan, mari kito katéh galanggang".

Barauari radjo Sonsong Haroeih, naie'lah inyo kagalanggang, baduo jo Soetan Manangkérang ; dikaca' ayam sikua surang, sanan bakato Soetan Manangkérang ; "Manölah radjo Sonsong Haroeih ! sadiki' hambo tanyokan: ba' apo adat rang disiko, ba' apo adat di galanggang ?" 

Manjawab radjo Sonsong Haroeih : 'ko' adat kami disiko, habih gawa de' karilaan, habih cupa' de' palilisan, kalah baie', manangpun baie', pantang maranta' di galanggang." 

Barauari si Manangkérang, dibulang ayam hanyolai, taruah batampin hanyolai, ayam barantang hanyolai.

Bakato radjo Sonsong Haroeih: "O guru rajo nan datang ! dangakan malah dahulu: Si Gsntang buki' si Gantang, katigo buki' Panjalinan, ko' alah hambo ta' batimbang, ko' manang turui jo tintiangan"- katonyo radjö Sonsong Haroeih. 

Manjawab Soetan Manangkérang : "Manölah guru radjo siko ! Si Gantang buki' Si Gantang, katigo buki' Katialo; kalah tida' namuah batimbang, bacarai lihie jo kapalo."

Ayam barantang balapèhkan, ayam balago hanyolai. - De' lamo bakalamöan, lah patah ayam Manangkérang. Maharie' rajo Sonsong Haroeih. 

Bakato si Manangkérang : "Jangan tuanku mahirie' daholulu, ayam kitö balago juo. Bakato si Manangkérang : manölah birieng Sanggoenani ! andalan mandé roebiah; cubokan gayuang nan batuah, cubo camuakan di nan gantieng kabaka pulang de' kitö" 

Barauari ayam nan birieng, mandanga kato nan ba' kian, inyo gayuangkan di nan mipih, takéyo' ayam rajo Sonsong Haroeih. Hiruă' lah urang di galanggang: tumbuahlah silang jo salisiah. Lorong de' rajó Sonsong Haroeih, inyo nan tida' namuah kalah. 

Bakato paradano manti : "Urang nan arih bija'sano : manölah kitö samöhönyö ! manölah rajö kaduönyó ! Ko' tumbuah salisiah siko, tumbuah bantah jo kalahi, siapo nan akan mahukun ? kini ba' itulah nan elo', kitö himbaukan pado nan punyo, nan punyo galanggang nangko, nan bagala Soetan Nasoeha; inyo nan patui' mahukunkan !

Barauari Soetan Nasoeha lah tibo inyo kasanan, rape' pape' samöhönyo, rape' pangoeloe dalam balai, rapè' doebalang dangan manti. Batanyo Soetan Nasoeha : "Apökoh sabab karanönyo, mungko kacabuah di galanggang ?" 

Manjawab paradano manti : "ko' itu Soetan tanyokan, adolah rajo baru datang, inyo manyabuang sikö tadi, manyabuăng jo rajo Sonsong Haroeih, tumbuahlah bantah jo kalahi" 

Bakato Soetan Nasoeha : "Tatakalo akan manyabuang, bagimanokoh mulo padannyo ?" 

Manjawab paradano manti : "Adapoen nan jadi mulo padan, alah baie', manangpun baie', bapantang maharie' di galanggang, lari alah mati alah; kinilah lari ayam rajo Sonsong Haroeih, inyo nan tida' namuah kalah ! 

Manjawab Soetan Nasoeha, sarato pangoeloe samohonyo : "Itoe bana tumuah rajo, itulah adat di galanggang; kò' lari kalah, ko' mati ayam kalah juo, ba'itu nan adat salamo nangko, jangan mancari silang salisiah, usah mamacah galanggang urang " Nan kan kato Soetan Nasoeha.

Barauari si Manangkérang ditarimo taruah kamanangan, sananglah hati Manangkérang, sambiě bakato inyo sanan : "Manölah buyuang Soetan Nasoeha ! ambie' lah de' ang sapaduo, bao'lah pulang taruăh nangko !"

Barauari Soetan Nasoeha, diambie' taruah dibao' pulang, sambie bakato pado bundonyo: "Iko lamo galanggang rami, balun den malihè' rajo, rajo nan saendah itu, rajo dimanökölah itu, soetan dimanökölah itu, pangasiéh lagi panyayang: baru manang inyo manyabuang, dibarinyo hambo sapadoluo, kini baitulah de' mandé, kito bao' pulang rajo nantun, kito pasinggah rajo itu" 

Manjawab bundo kanduangnyo : "ko itu nan ang katokan, kito cari malah rundiëngan." Manjawab ayahnyö sanan : ko itu nan ang katokan, malam hari kito pasinggah, siang hari hale' banya' datang" 

Manjawab Soetan Nasoeha : manolah mandé kanduăng hambo, sarato dangan ayah kanduang ! èlò' kini kito pasinggah, antah bajalan rajo nantun, antah dimano nagarinyo ?" Bakato ayah jo bundo : kò ba'itu nan ka èlo', anto' kaboluakan janyo kami, japui'lah kini kagalanggang, na' buliah si Kambang sadiokan."

Barauari Soetan Nasoeha, balari inyo ka galanggang, dibao'nyo si Manangkérang. De' lamo lambè' di jalan, sampailah inyo di rumah, dudua' kaatèh anjuang pera'. Antaro sabanta sakitiko, mahimbau si Andam Déwi : "Na' kandoeăng Soetan Nasoeha, kamari joh ang sabanta, den na' barang dikatökan !" Barauari Soetan Nasoeha, lah datang inyo kabundönyö : "O buyuáng buyuang, O buyuăng ! hati den kini tida' sanang: saja' malihe' urang nantun, itu ba' cando ka' tuo den, bagala Soetan Manangkérang ; pai joh ang ka rajo nantun, antah inyo datang kamari, manuruti hambo hilang." 

Barauari Soetan Nasoeha, didakè'tinyo rajo itu, sambie bapalun kaharibaan. Baru inyo dudua' kasanan, kadangaran buni gantö cincin, batanyo Soetan Nasoeha: "O datoea' datoea' O datoea', apokoh nan mandarieng itu ?" 

Manjawab Soetan Manangkérang : "barumbuang jo tukia' api, itu nan mandariang nantun" Mandanga kato nan ba' kian, bakato Soetan Nasoeha : 

"Bari malihe' malah hambo, apo rupönyo tukie' api, mandanga ikölah baru". Barauari si Manangkérang, diambie' cincin sabantua', diambie' lalu dibarikan. 

Barauari Soetan Nasoeha, baru mandapè' cincin nantun, larilah inyo kateh anjuăng, lalu dibarikan pado bundonyo. Lórong dè' poeti Andam Déwi, baru dilihè' cincin nantun, badabuak darah di dado, dilihè' lalu disaruangkan, sasuai sajo di kalingkiang. 

Barauari poeti Andam Déwi, manangih maratò' panjang, aie mato ba' manie' putuih; turunlah inyo kasurambi, bakato sambie baibarat : "Kuni' tida', kuniangpun tida', ambie' saganggam jo tangkainyo, rata' tida', sumbiěng pun tida', cincinlah pulang kanan punyö" 

Lórong dè' si Manangkérang, malihè' adie' lah manangih, manangih pulo Manangkérang : "Laimoh hilang kadapè', laimoh mati kahidoei" 

Barauari rajö Kalamkaboei, malihè' damikian itu, bakato inyo disanan : "Apokoh sabab karanōnyo, mungkönyo damikian ?" 

Bakato poeti Andam Déwi : "Mungko hambo sadamikian, ikölah kaka' kanduang hambo, bagala Soetan Manangkérang, nan banamo si Gairoellah, laimoh hilang dicarinyo, laimoh luluih disalamnyö" 

Bakato Soetan Manangkérang : "Salamo kau bajalan, banya' bana nan den rasaikan". 

Habih bincangan jó barito. Kaba baraliah hanyolai, lórong ka Soetan Nasoeha. 

Bersambung ...

Tidak ada komentar:

Posting Komentar