Selasa, 03 Oktober 2023

Kaba Sutan Manangkérang (Bag.4)

 


Kaba baraliah tantang itu, sungguah baraliah sinan juo, baraliah ka Soetan Radjo Bongsoe.

Bakato Soetan Radjo Bongsoe : "manolah mandé kanduang hambo ! mandé kamarimalah mande, dangakan de' mandé kanduăng, kami jó Soetan Manangkérang, kami baduo samo gadang. Mandanga den de' urang, Allahhoerabi rami saboeang, tula' batundo bulu auam, salamo galanggang rami, rape' urang samuonyo, den surang nan tida' sanang". Kini ba'itulah de' bundo, hati tagara' sakutiko, hati na' pai kabalai, lapèh den jo mului' manih." 

Bakato mandé kanduăngnyo: 'joko' ba'itoe kato na' kandung, anto' kabukan janyo hambo. 

Manölah kau Kambang Manih, aga' sugiró malah kau, ambie' pakaian tuanku kau !" 

Barauari si Kambang Manih, diambie'nyo malah pakaian. Lórong ka Soetan Radjo Bongsoe, lah lake' malah pakaian, dipasérongmalah bugih. tagèndèng ikè' di kapalo. Bakato mandé kanduängnyo, bakato sambie baibarat: "O buyuang, Soetan Radjo Bongsoe ! baharu dibanang-banang bana, détalah èlò di kapalo, baru dipandang-pandang bana, ang lah èlo' jadi rajo; èlo'lah bajalan kini-kini samantaro hari balun tinggi."

Lalu bajalan Radjo Bongsoe, turun manganjua ka halaman, ditingke' kudo nan hitam, alah diayun pajalanan, main kaluang balie' tidua, langkah sabali' tida' jadi, angguăng gayo jalan basimpang, hilie dianjua mudia' jadi, tagolè' batu di halaman, alun tapija' lah badoro, alah diayun pakudoan, lah hilie labuah nan panjang. Sapayah-payah dijalan, dè' jauah basarang dake', de' dake' hampiělah tibō, tibo di pintu gabang urang, lah baragam ganto kudonyo, buni siranga' rimau kampuăng.

Lorong kapado Andam Déwi, bakato inyo disanan, mahimbau sambie kèh si Kambang: 'manölah kau Kambang Manih ! Kambang kamarimalah kau, na' tantu di den mangatökan". 

Barauari garan si Kambang, urang juari bija'sano, datanglah inyo basugiro. Bakato Poeti Andam Déwi : "gatò' lah pinang nan laca'an, cabie'lah siriah kuniêng gagang, isi péta' langkuai cino, siriěh pananti halè' datang, tuanku kau kanlah tibö." Katonyo si Andam Déwi.

Bakato pulo Andam Déwi : "manolah ang, Boedjang Salamat ! baolah kudo balang kandai, sonsonglah tuanku ang" 

Barauari garan Salamat, lalu diambie' malah kudo, dibao katangah halaman. 

Barauari Soetan Radjo Bongsoe, tibolah inyo di galanggang, di galanggang si Andam Déwi. Namun sahari-hari nantun, tida' urang gilo bapadan, urang baboyong-boyong sajo. Lalu karumah Andam Déwi, urang basóra'-sóra' sajo, urang barami-rami sajo. 

Bakato urang nan banya', bakato-sambiě baibarat : 

'Baduri didalam padi, 

talang sabatang di Sirukam, 

ditabang na' rang Bangkahulu.

De' budi si Andam Déwi, 

lah pulang kudo nan hitam, 

sarato Soetan Radjo Bongsu.".


Kaba baraliah tantang itu, aliěh ka Poeti Andam Déwi.

Bakato poeti Andam Déwi: "O Kambang janyo hambo, marilah na' den katokan ! Carilah urè' bayam bajo, kalimau kudo nan hitam; kudolah lamo ta' jo kito." 

Barauari garan si Kambang, diréwai kain salèndang, dipulèh rambui' sadang taga': lah taga' kain paminggangan, lah turun inyo kahalaman, lah ka mudie' labuh nan panjang, lah lalu ka Kötő tuo: sase' ka rumah Boengö Kapeh. Laloe naie' inyo katèh rumah, dudua'  lah inyo di surambi, bakato Poeti Boengo Kapèh : "O Kambang Manih, kambang panginang ! dangakan na' den katokan, bakato sambie baibarat :

Tatalah-talah makan randang, 

tingga di daun dijimati,

lah kini mungko kau datang, 

apó mukasui' dilihati ?" 


Lalu manjawablah si Kambang, bakato sambie baibarat : "Ko' léi hibo mandé di hambo, jangan ditolong jó kapèh, tolong malulilah de' mande, jjangan ditolong jo améh, tolong jo budi hambo de' mandé. Sabab hambo datang kamari, banja' kampuang nan tajalani, mancari urè' bayam bajo." 

Sanan manjawab Boengo Kapeh : "ko' itu hanyo nan kaucari, di kabun dèn itu le lai."

Barauari garan si Kambang diambie' ure' bayam bajo, lah dape' ure' bayam bajo, bakato pulo Boengo Kapèh : "Kambang ! ba'itulah di kau ; bao pakirin dèn di kau, barikan di mandé acie' kau, ikö kulansieng tigo buah, dalam kulansing barisi pulo, barisi pantun tigo patah ; kò pantun nan tigo patah, pangkanyo sajo dari hambo, ujuängnyo di mandé acie' kau." 

Katonyo Poeti Boengo Kapèh, dangakan malah di kau ! Suruah manyuruah silangkisah, suruăh manyurouah ka HaIalang ...

Dangakan sabiah lai, na' dio pantun sairiang : "Inggirih taga' di kapa, taga' di kapa di haluan ...

itu pangkanyo pantun hambo nantun: ujuăngnyo di mandé acie' kau. 

Dangakan sabuah lai : "Mandaki kabuki' Kapeh, manurun ka jaja' nabi ...; pangkano sajo hambo sabui', ujuängnyo di mandé acie' kau. Kambang bajalan malah kau !"

Barauari garan si Kambang, babalie' pulang hanyo lai; hilie ka ula' Tanjuäng Médan. 

Sampai saukua sajangkönyo, tibo di hari kutikönyo, alah tibo inyo di rumah, bakato Poeti Andam Déwi : "Kambang, panginang janyo hambo : 

Alahmoh kambang bungo pandan, 

padi nan cameh diluruti,

alahmoh datang nyao badan, 

kami nan cameh manuruti." 


Bakato si Kambang Manih, andé acie' dangakanmalah, bakato sambie baibarat: "Tupai malompe' malapari, 

lalu malalai kajambunyo, 

sasek karumah biopari, 

lah lalai hambo di lakunyö. 


Sasè' karumah Boengo Kapèh, bakirin inyo di hambo, bakirin kulansieng tigo buah, barisi pantun tigo patah. Ko pantun pangkanyo sajo, ujuangnyo di mandé acie'.

Bakato si Andam Déwi : "Apo pangkanyo pantun nantun, katokanmalah pado hambo !" 

Bakato si Kambang sanan, dangakan di mandé acie' : "Suruah manyuruah Silangkisah, suruăh manyuruăh ka Halalang ... "

Sanan mandjawab Andam Déwi : "ko' itu pangkanyo pantun nantun, dangakanmalah ujungnyo : Suruah kamari aga' sacacah, dèn lah rumi' kamanjalang !". Itu ujuǎngnyo pantun nantun. 

Lalu bakato si Kambang Manih : "Lorong kapantun nan kaduo, dangakan dè' mandé acie' : Inggirih taga' di kapa, taga' di kapa di haluan ..." 

Sanan manyahui' Andam Déwi : "kò' jadi balun kakaka, balun pamupuih kamaluan". Sungguah bana pantunnyo itu" 

Bakato pulo si Kambang Manih : "Mandaki kabuki' kapèh, manurun ka jaja' nabi. "kò' io tahu dikièh, dimano bakèh bajanji" lah luruih kato pantunnyo."

Katonyo si Andam Déwi : Kambang, mari den katokan. Kau babalie' sakali lai, pasampai pulo pakirin dèn, kabakèh si Boengo Kapèh. Bao' kalansing tigo buah, barisi pantun tigo patah, dangakaamalah dè' kau, pangkanyo pulo basabui' kan, ujuangnyo de' si Boengo Kapèh. "Inggirih taga' di kapa, di kapa mangganggam mantiko gómat ...", dangakan sabuah lai : Tan Péra' namo na' rang haji, balaia nanködő kapa ...", dangakan sabuah lai: Parian sudah dipabuè', tapi nan balun dipapati ...".

"Pangkanyo juo nan di hambo, ujuăngnyo di guru Boengö Kapèh. Kambang bajalanmalah kau, aga' lakéhmalah bajalan, sugiro pulö kau babalie'."

Alah bajalanmalah si Kambang, de' lamo lambè' di jalan, tibo di rumah si Boengo Kapèh, lalu batanyo si Boengo Kapèh : "Apo sabab kau babalie', laikoh lupo katinggalan ?" 

Manjawab si Kambang senan: "Mangko hambo babalie' pulo, hambo disuruah mandé hambo, mambao' kulansing tigo buah, barisi pantun tigo patah. Kò pantun pangkanyo pulo, ujuăngnyo di mandé acie', ba itu katönyo tadi, dangakan na' den sabuikan : Tan Péra' namo na' rang haji, balai nanködö kapa ..., 

- lah luruih pantun andé acie' kau : Dahulu jina' pado kami, kini manjadi musuah basa." 

Bakato pulo inyo si Kambang : "Dangakan sabuah lai : 

Inggirih taga' di kapa, 

mangganggam mantiko gómat ...

kò jadi inda' kakaka, 

ko kaka inda' kasalamat." 


Bakato pulo si Kambang : "Lorong di pantun nan katigo, dangakan na' dèn curaikan : Parian sudah tapabuè', tapi nan balun bapapati.

- Lalu manjawab Boengö Kapèh : kò' ujuangnyo pantun nantun, dangakanmalah de' kau Kambang : Janjian lah sudah tapabuè', tapi nan balun batapati."

Ko' pikiran alah lah sampai, ko' pasan alah dikatokan, si Kambang kumbali hanyolai. Lah tibo inyo di rumah, bakato Poeti Andam Déwi : "O Kambang, Kambang O Kambang! hijehi rumah kini-kini, kambangkan lapie' nan haluih, bantangkan lapie' paradani." 

Barauari garan si Kambang, di kambangkan malah lapie', digantuangkan tirai langi'-langi', carano babilang ruang, langguai batimbang sudui'. Rumah nan sudah tahijèhi, bakato sanan Andam Déwi : "Kambang dangakanmalah de' kau, bajalan kau kini nangkö, panggie sagalo dayang-dayang, kakórong kampung gadang, banya'nyó ampe' puluah ampè'; katokan sajo kato den, adat lah lamo dipakaikan, kò' tumbuah ale' dalam kampuång, panggie- mamanggiè nan biaso."

Mandanga kato nan ba'kian, lalu bajalan si Kambang, mudie' kakórong kampuang gadang ; tibo di korong kampuang gadang, lah dapè' ana' dayang-dayang, babalie' hilie hanyolai, hilie ka Ula' Tanjuăng Medan. De' lamö basarang dake', tibolah inyo di rumah, sarato ana' dayang-dayang, banja'nyo ampè' puluh ampè'. Namun samalam-malam nantun, bakato juo Andam Déwi : "manolah ana' dayang-dayang, kakò jabatan surang-surang!".

Namun samalam-malam nantun, sakali tida' ditiduakan; satangah mangarè' limau, satangah mamipih kasai, gilo basukö-sukó rami, buni gala' badarai-darai, buni pantun babuah-buah, baragam talempong jao, buni aguang badangui-dangui. Hari nan sadang tangah malam, bakato poeti Andam Déwi : "mano de' kau Kambang Manih ! paci' arè' pitaruah den, katahui hari kasiang, hari kasiang ado batando : ayam bakukua' manjagökan, murai bakicau hari siang. Ko' lah ado nan sado nantun, antah takalo' dénai tidua, jagokan denai bangè'-bange', nankan katönyo Andam Déwi. 

"Sabagai lai de' kau Kambang, sababnyó mungko damikian, na' jan talampau janji kito, janji jo Poeti Boengo Kapèh, pai mandi sambie balimau, kalubua' Antaro Dama, ka Ula' Tanjuang Médan." 

Mandanga kato nan ba'kian, ado sabanta antarónyo, bakukua'lah ayam manjagökan, bakicaulah murai kadangaran, hari kasiang hanyolai, bahimbau si Kambang maso itu: "Andé acie' jagölah jago ! ko' ayam alah bakukua', ko' murai alah bakicau, tampan kasiangmalah hari." nan kan katönyo si Kambang tu.

Barauari si Andam Déwi tadanga himbau si Kambang, jagolah inyo sakutiko, lalu dibuka' pintu anjoung, manggarung pintu léwang angin, mamandang inyo kahalaman : lah nampa' ato' lumbuang kaco, mamboyong daun talang danto, alah kasiangmalah hari. Bakato si Andam Déwi : "Manölah kau Kambang, sugirolah ambie' pakaian, ambie'lah kain dangan baju, ambie' lah galang dangan cincin. Kito bajalan kini-hari."

Barauari garan si Kambang alah hasie manie' jo cincin, talata' galang jo subang, alah sudah pakaian lake' ; "Manölah ana' dayang-dayang, kito bajalan kini-kini, sabalun urang banya' datang, kito kalalu kagalanggang, kito kalalu tangah balai. 

Bakato ana' dayang-dayang : "jokò bajalan banantuo, joko' babiduk banangködo, andé ace' malah dahulu, na' tantu kami mairiangkan."

Alah taga' si Andam Déwi, turun katangah-tangah rumah, dianjuă sambie kapangka baru diayun pajalanan, malènggang kiri jo kanan, mandariěng cincin di jari, tingkah batingkah ganto galang, manyèmba alang di tuturan, hari nan gala-gala panèh. Lorong de' Poeti Andam Déwi, hilang di kanduăng rang nan banya', suaro sajo kadangaran, sóra' sórai tida' baranti mudiě' kan labuah nan panjang, lah mudiě' ka Kötö Tuo. De' lamo lambe' di jalan, de' jauah basarang dake', de' dake' hamping katibo, tibo di Haro Katunggalan, bakato ana' dayang-dayang, tanyo batanyo samo surang : "Siapókoh urang nan dudua' tu, balun patui' dudoua' surang, baduo lai balun juo, salah róman di pandang urang".

Sadang batanyo-tanyo juo, manyahui' si Andam Déwi : "Manolah ana' dayang-dayang, jangan kalian banya' sabui', itu nan Poeti Boengo Kapèh, jo itu kitö kabajalan." 

Ado sasaat sakutiko, batamulah Poeti Boengo Kapèh, dimakan siriah sakapuă surang, kaube' hauih kalaparan. Lah masa' siriah sakapua, bakato Poeti Boengo Kapeh : "Manólah guru Andam Déwi, dangakan pantun jo ibarat : Ba'apo mantari nangko tida' kunjuang patang, ba'apo kito bajanji nangko, mungko guru ta' kunjuang datang." 

Manjawab Poeti Andam Déwi : "Dangakanlah de' guru : Bukan toh hari nan ta' patang, panggalan nan tida' kunjuang pantai: bukan bajanji nan ta' datang, bajalan tida' kunjuang sampai. Manolah guru Boengó Kapeh, na' duo pantun sariring : Haro nan ampe' puluah batang, balun diatèh talang danto, hambo dinanti alah datang, elo' bajalan kito juo." 

Sanan manjawab Boengo Kapèh : "ko' itu nan kató guru, dangakan na' den katokan, ado maraso dalam hati : salah angkuah salah panéső, salah róman dipandang urang, guru bajalan bapangirieng, langkò' jo ana' dayang-dayang, hambo bajalan surang diri, nantikan hambo disikö na' hambo babalie' pulang, manjapui' si Kambang hambo." 

Manjawab Poeti Andam Déwi : "ko' itu guru katökan, dangakan pantun jó ibarat : Kapakan mambali pinang, lah mudie' baduö-duo, talata' dalam katidieng, jangan guru babalie' pulang. Lorong de' ana' kapangiring, ambie' di guru sapaduo." nankan katonyo Andam Déwi. 

Manjawab pulo Boengo Kapeh, mancari dayo jo upayo : adat di lau'i nan ba'itu, hidui' paduo-mamaduo; kito nangko urang daratan, tida' rang pakai nan ba'itu." nankan kato Boengö Kapeh.

Bakatö sanan Andam Déwin: "Manolah ana' dayang-dayang, babalie' malah samuhönyo, inggan ikölah den diiriengkan". 

Mandanga kato nan ba'kian, babalie' ana' dayang-dayang, tinggalah inyo baduo, io batigo dangan si Kambang. Bakató pulo Andam Déwi : "O guru, si Boengö Kapèh ! hari basarang tinggi juo, elo' bajalan kito juo." 

Bakato poelo Boengo Kapèh: "O guru, si Andam Déwi ! pikiě pandapè' hati hambo, si Kambang ta' guno pai, èlo' inyo babalie' pulang, inyo pananti halè' datang : ko' inyo pai jo kito, kò' datang ale' jauah hampiëng, pinang siapo manggato' kan, siriah siapo kamambao ?" 

Mandanga kato nan ba' kian, bakato si Andam Déwi : "Manolah Kambang janyo hambo, Kambang babalie'lah kau pulang, ta' guno pai jo kami !"

Lalu manjawab si Kambang tu : "Manölah andé acie' hambo ! ta' sanang hati babalie', hambo na' pai jo andé acie." 

Mandanga kato nan ba kian, beranglah Poeti Andam Déwi : "Sakali denai bakato, èlo' kau turui'kan sajo, jangan kau panjang bivaro, malambe' kami bajalan." 

"Manolah mandé acie' hambo, dangakan na' den katokan, hambo bamimpi tadi malam, hambo bamimpi burua' bana. Tikuluă' ba' raso hanyui'i, anjuang pera' ba' raso tinggalam, junjuang siriah ba' raso rabah, rangkiang ba' raso tatungkui', kabau gadang ba' raso mati." nankan katonyo si Kambang tu. 

Sanan manyahui' Andam Déwi : "Manolah de' kau Kambang, iölah luruih mimpi kau, dangakan na' dèn katökan. Lorong takwie mimpi nantun: tikulua' ba' rasö hanyui', kudo nan hitam lah kumbali ; anjuang péra' raso tinggalam, tampan ana' buah kito kanai' ; junjuäng siriah ba' raso tatungkui', tandönyo padi kamanjadi; kabau gadang ba' raso mati, tandönyo gadang ka di kito." nankan katönjo Andam Dewi. 

"Pai babalie' lah kau pulang, usah marintang dèn badjalan." Dangakan juolah andé acie'! "Silindi' mati tagatah, mati tapului' dalam padi, sadiki' mandé kamanyasa, ko' ta' di mului' dalam hati." nankan katonyo si Kambang tu. 

"Dangakan juo de' andé acie', na' duo pantun sairiêng : Hilie rang kagaduăng madat, padi bamanie'-manie' juo, uranglah nyato bahatikat, mandé babaie'-baie' juo. Dangakan juo de' andé acie', na' pueh hati andé acie'! Bahawa bapuntieng tida', bapape' ujuang pangkalan, awa ditantang akhie tida', mularat juo pakarajan. Dari Ruhum kabanda Cino, ka Amo ka Banda Nata, saukuă mato jo talingö, mularat tida' mandé kana." 

Bakato pulo Andam Déwi : "Jangan maraju' kau disikó, pai babalie'lah kau pulang!" 

Joko' ba'itu kato mandé ; anto' kabukan janyo hambo; dangakan joluölah dè' mandé : Talam nan duö jo karika, katigo pulau mayang sani, jawab salam mandé katingga, hambo ka pulang hanuolai." Si Kambang bajalan pulang tingga baduo Andam Déwi. Bakato poeti Andam Déwi : "Manolah guru Boengo Kapéh ! èlò' bajalan kito juö".

Bersambung ...

Tidak ada komentar:

Posting Komentar