Selasa, 03 Oktober 2023

Kaba Sutan Manangkerang (Bag.3)


 

De' lamo lambe' dijalan, lah sampai inyo kamuaro, lah tibo inyo kasanan, dandang bamue' inyo dapati, bakató sanan si Salamat, " manólah tuan jurumudi ?" 

Mandanga kato si Salamat, alah kalua jurumudi, taga' di gabang rumah kórong, sambie bakato pado Salamat: " A juo nan dihimbaukan, apo garangan dikatokan ?" 

Manolah tuan jurumudi ! kami na' naie' dandang tuan." 

Lalu manjaui' jurumudi: "joko' baitu kahanda' tuan, Insja Allah baie' lah itu". 

Lalu naia' Manangkérang, baduo dangan si Salamat, basanda di papan tunggang, maunjua duduak masua' juhuang. Sanan batanyo jurumudi : "O buyuăng, bujang Salamat! ba' pantun hadih Malayu : Tatalah makan randang, tingga di daun dijimati, kini baharu ang kadatang, apo makasui' dalam hati ? 

Lalu manyahui' si Salamat : " kami baniat na' manompang, kami baraja na' balaie, ko' buliah kami manompang, ko' amuah tuan mambao, jalan baseo kami seo." 

Bakato tuan jurumudi: "den patui' jó kalaka, ang nan tida' kakurangan, apo makasui' pai balaie ?" 

Lalu manyahui' si Salamat : "ko' tuan tida' pacayo, ikolah sabuah salapah amèh, jalan baséo kami séo." 

Bakato sanan jurumudi: "0 buyuang, bujang Salamat ! Pucua' dicinto ulam tibo; bungö sirajo kambang kucui', kambang nan tangah tigo japang, sadionyo kakami japui', kini alah amuah datang, sukö rila sukö ranjana, suko nai'mat hati kami."

Bakato sanan Manangkérang : "O buyuang, bujang Salamatb! kito lah lupo katinggalan, pai babalie' lah ang pulang, ko' tumbuah silang salisiah, ko' tumbuah lancuăng jo majo, basuo pantang dihindakan, pai ang manjapui' padang, padang Janawi mamuih rantai, kaduo karih panda' Jao. Ko' tibo ang di rumah, ko' batanyo mandé acie' ang, jangan ang bari kato luruih, jangan dibari kato tarang. Katökan urang bamanca' di galanggang, urang balasie' tangah padang."

Mandanga kato nan ba kian, lalu bajalan si Salamat, bajalan kumbali pulang, lah tibo inyo di rumah, taga' inyo di ruang tangah, mahimbau inyo si Salamat, kapado Poeti Andam Déwi : "manölah mandé acie' hambo ! turunlah acie' dari anjuang, den na' barang dikatokan, dèn tasuruah de' tuanku !" 

Mandanga himbau si Salamat, lah turun inyo atèh anjuang, batanyo si Andam Déwi : "apo pulo nan ang katokan ?" 

"Ambie' lah padang nan Janawi, kaduö karih panda' Jao, tuanku suruah den manjapui'. 

Sanan manyahui' Andam Déwi: "O buyuăng, bujang Salamat ! joko' salórong tantang itu, dangan siapo ka' tuo bagaduah, dima cerang pasang bunuăhan ?" 

Manolah mandé acie' hambo, ko' salórong tantang itu, tida' lah urang parang bunuahan, tida' tuanku nan bagaduah, urang bamanca' di galanggang, urang balasie' tangah padang." Nankan sambah si Salamat.

"O buyuang, bujang Salamat ! tida' den picayo de' ang, den tanuăng tanuăng dalam hati, ka' tuo raso kabajalan, lah hiliě inyō kamuaro."

Hati nan tida' sanang lai, taga' maranta' Andam Déwi, diambie' kain nan panjang, turunlah inyo kahalaman, balari lalu kamuaro, si Salamat manurui' dibalakang. 

De' lamo lambè' di jalan, sampailah inyo kamuaro, tahulah urang dalam dandang, tanyo-batanyo urang dalam dandang : "manolah kito dalam dandang ! lai kito nan malieng pai ? lai kito mancilò' pai ? urang lah tibo manuruti." 

Manyahui' urang nan banya' tu : "joko' salórong tantang itu, kami nan tida' malieng pai, lai bapai batinggalah." 

Dalam urang sabanya' itu, hanyo surang tida' babunyi, iolah Soetan Manangkérang; inyo badiam diri sajo, inyo basanang-sanang diri, inyo surang tida' tatanyö.

De' lamo bakalamóan, sampailah inyo Andam Déwi; lalu mahimbau inyo sanan : "O tuan nan punyo dandang ! mano nan tuan jurumudi ? den na' naie' kadandangkö, den na' barang ditanyökan!" 

Naie' lah inyo Andam Déwi, taga' inyò di pangka dandang; sambie batanyo inyo sanan: " manölah tuan jurumudi ! nan sahisi dandang galai nangko, hambo na' barang ditanyõkan, lai disiko ka' tuo hambo, ka' tuo Si Gairoellah ? Ka' tuo hambo malieng pai, ka' tuo inyo malieng lari.". 

Mandanga kato nan ba' kian, lah tahu si Manangkérang : "mano die' kanduăng, si Andam Déwi ! mangapo kami dituruti, kami dimabua' hati kami, kami dimabua' parasaian.

Sanan manyahui' Anda Déwi : "mano ka' tuo hambõ ! ka' tuo ta' amuah pulang, samo hilang malah kito. Ba' kato pantun Malayu : 

Diruèh rueh batang jaguang, 

dibilang lalu ka ujuăngnyo; 

na' pueh hati mandé kanduăng, 

lah hilang kitö kaduonyo."


Bakato tuan jurumudi : "manolah Poeti Andam Déwi ! manolah Soetan Manangkérang ! jangan batangka tangka juo, elo' lah babalie' pulang, basuko-sukö dahulu, barila-rila dahulu". 

Lalu bakato Si Manangkérang : "ko' baitu kato jurumudi, na' kami babalie' pulang." 

Lalu turun si Manangkérang, baduo dangan Andam Dewi, batigo dangan si Salamat, bajalan kumbali pulang.

De' lamo lambe' di jalan, lah sampai inyo di rumah; dudya' bamanuang Manangkérang, sapatah tida' bakato. Sanan bakato ayah bundo : " mangapo tuanku ang tamanuang ? Lah gilökoh tuanku ang, lah saki' koh lah tuanku ang, mungko salaku damikian ? Kini ba' itulah de' ang, carilah ayam nan aduan, adulah dihadapannyo." 

Barauari bujang Salamat, diambie' ayam birugo, dihadu dihadapannyo, jangankan inyo kababuni, mancalie' inyo le tida'; lah habih tenggang ayah bundo. Bakato pulo ayah bundo: "ó buyuang, bujang Salamat ! alieh jo saragam lai, ambie' lah puyuah bariang, adulah dihadapannyo." 

Jujui' bajujui' puyuah lago, dari ujuăng lah kapangka, gala' tasanjum Manangkérang. Sanan bakato ayah bundo dapè' bincangan jo barito: "ó buyuang, Si Manangkérang ! ang dangakan kato urang. Bukankoh urang banci de' ang, bukankoh urang bérang di den ?" Nankan kató ayah bundo. Kini ba' itulah de' ang, katökan malah bana-bana, na' tantu kami mamikieri." Nankan titahnyó ayah bundo.

Manyahui' si Manangkérang : "manölah ayah bundo hambo ! bari luruih den batanyo, batapó adat rang dikórongb?" 

"Ko' itu nan ang tanyokan, ko' adat urang di kampuang, joko' barana' laki-laki, nan kacie' dinanti gadang, lah gadang dihimbau gala; ba itu adat rang di kampuang. Joko' barana' parampuan, de' kacie' dinanti gadang, lah gadang diaju tahu, lah tahu dicarikan suami." 

Sanan bakato Manangkérang : "joko ba' itu kato bundo, kini barutang malah bundo, lórong de' adie' kanduang hambo, nan banamo si Andam Déwi, ko' inyökan lah gadang, lah patui' dicarikan suami."

Manyahui' tuanku Radjo Tuo sarato Poeti Linduang Bulan : "O buyuang, bujang Salamat ! kamari malah dudua', na' tantu dè' dèn mangatökan. Ambie' lah simambu péra', tingke' lah gulang-gulang tabuah, gugualah tabuah nan larangan !" Digaganyo tabuah nan larangan, tingaran tabuäh larangan, manyahui' tabuah nan banya', tabuah Juma'at manyudahi. 

Sabanta tabuah babunyi, turunlah urang samuonyo, datang urang babondong-bondong, lah rape' urang samuonyo, tanyo batanyö malah sanan. Batanyo Paradano Mantari : "mano tuanku rajo kami ! apo sabab tabuah babuni, laikoh pari' nan tahampa, laikoh gadang nan malèndo, laikoh panjang nan malindih, laikoh binguăng taniayo, lai nan cadie' manganaikan ? Katökan bana de' tuanku, na' tantu kami mamikieri," 

Lalu manitah Dang Tuanku: "tida' lah gadang nan malèndo, tida' lah pari nan tahampa. Lorong di ana' kito nangko, nan banamo si Andam Déwi, kito na' lapèh dari utang, lah patui' dipasuamikan: sabab kalian dèn kampuangkan, di hari sahari nangko, pancang galanggang kini-kini, jangan kito balalai juo." Nankan titahnyo Dang Tuanku. 

Mandanga kato nan ba' kian, barauari urang nan banja', catoei' cata' baliuang makan, hampie rabo kayu di rimbo, galanggang pun sudah saharitu, rajolah datang tio' dusun, datang panghulu, tio' kötö rape' papè' samuohnyo, nan cadie' babilang suku. 

Tigo bulan galanggang rami, tula' batunde bulu ayam, mudie' juaro rang Batipuah, mulie juaro rang Pitalah. Dè' lamo bakalamoan, de' lamo galanggang rami, lah tabi' habu' di galanggang, de' banya' urang pai datang, salamo galanggang rami, galanggang Poeti Andam Déwi, bukan kapalang banya' urang, malam-malam babondong mudie', patang-patang babondong hilie. De' tasange' banya' nyo urang, siriehlah jadi sarò' balai, pinanglah jadi patondehan, gambie manjadi buah catua. 

Lorong kapado Andam Déwi, tigo kamunieng nan lah gantieng, paui'an kudo rajo datang, salumbuang padi nan lah habih, makanan hale' patang pagi, sagaduăng kain nan lah lusuah, pangganti kain halè' tibo; lah tigo péti bakupa', pambaie utang di galanggang, banya' lah amèh nan lah habih, balun lai bulieh nan kajudu, hanyolah Soetan Radjo Bongsoe, tunangan si Boengo Kapèh. 

Kaba baraliah tantang itu, sungguah baraliah sinan juo, baraliah ka Soetan Radjo Bongsoe.

Bersambung ...

Tidak ada komentar:

Posting Komentar